อุปสรรค หมายถึงสิ่งหรือเหตุที่มาขัดขวางไม่ให้เกิดความสำเร็จ คงไม่มีใครที่ตั้งแต่เกิดจนตายไม่เคยพบความผิดหวัง สิ่งที่ทำให้ไม่สมหวังในชีวิตถูกเรียกว่า "อุปสรรคชีวิต" ซึ่งทุกคนไม่อยากให้เกิดขึ้นกับตน

หลวงปู่เทสก์ เทสรังสี (วัดหินหมากเป้ง จ.หนองคาย) ท่านได้เปรียบเทียบชีวิตคนเราเหมือนเรือ ท่านให้ชื่อว่า "นาวาชีวิต" เรือนี้จะลอยอยู่ในทะเลหรือในมหาสมุทรก็ตามย่อมต้องแล่นฝ่าคลื่นลมเป็นธรรมดา คลื่นลมเปรียบเหมือนอุปสรรคต่างๆ กัปตันเรือที่มีความสามารถพาเรือเข้าถึงฝั่งได้อย่างปลอดภัยก็เปรียบได้กับจิตของเราที่บังคับให้ชีวิตผ่านอุปสรรคไปได้

คลื่นที่เรือโต้อยู่จะเป็นคลื่นลูกใหญ่หรือลูกเล็กก็ตาม หลวงปู่เทสก์ท่านเรียกว่า "คลื่นอารมณ์" เป็นคลื่นที่จิตของเราสร้างขึ้นเอง แล้วนาวาชีวิตก็โต้กับคลื่นอารมณ์ที่ตนสร้างขึ้น ถ้าคลื่นอารมณ์ลูกใหญ่มาก นาวาชีวิตฟันฝ่าไปไม่ได้ เรือก็อับปาง ก็เช่นเดียวกับเมื่อมีอุปสรรคเกิดขึ้น เจ้าของชีวิตสู้ไม่ไหวก็ฆ่าตัวตาย เป็นต้น อุปสรรคชีวิตก็สร้างขึ้นจากจิตใจเราเอง เช่น นักเรียนสอบตก ต้องซ้ำชั้น ถ้าจะสร้างคลื่นลูกใหญ่ให้นาวาชีวิตโต้ ก็จะคิดว่าทนอายเพื่อนไม่ได้ สงสารพ่อแม่ที่ต้องเสียเงินอีก ต้องมาเรียนกับรุ่นน้อง เสียศักดิ์ศรี วิชาเรียน ครูที่สอน ก็เหมือนเดิม น่าเบื่อ และอื่นๆ อีกมาก คลื่นจึงลูกใหญ่มากจนนาวาชีวิตโต้ไม่ไหว ก็เลยตัดสินใจโดดตึกตาย

ถ้าสร้างคลื่นลูกเล็ก เช่น คิดว่าการสอบตกครั้งนี้เป็นบทเรียนสอนให้เราขยันมากขึ้น การเรียนซ้ำทำให้ได้ความรู้ ความชำนาญมากขึ้น การเรียนพร้อมรุ่นน้องก็ดีจะได้มีเพื่อนมากขึ้น นาวาชีวิตก็จะผ่านไปได้ฉลุย ไม่อับปาง คือเราจะฟันฝ่าอุปสรรคไปได้โดยไม่ต้องคิดทำลายตัวเอง

อุปสรรคเกิดได้กับทุกเพศทุกวัย วัยเรียนก็มีปัญหาในเรื่องเรียน วัยหนุ่มสาวก็มีปัญหาเรื่องรัก วัยครองเรือนก็มีปัญหาเรื่องความซื่อสัตย์ของสามีหรือภรรยา วัยชรา อุปสรรคก็คือโรคภัยไข้เจ็บ เป็นต้น

ทำไมความรักจึงจัดเป็นอุปสรรคของหนุ่มสาว…

เพราะวัยนี้เป็นวัยที่รักสนุก รักสวยรักงาม ยังไม่มีความแน่วแน่ เรื่องความรักจึงเปลี่ยนแปลงกันง่าย จึงเรียกว่าอุปสรรค เมื่อผิดหวังเรื่องความรัก ถ้ายังเรียนอยู่ การเรียนก็อาจตกต่ำจนถึงเรียนไม่สำเร็จ ถ้าทำงานอยู่งานก็ไม่ก้าวหน้าเพราะมัวหมกมุ่นอยู่แต่เรื่องรักๆ ใคร่ๆ

พระพุทธองค์จึงตรัสว่า "ที่ใดมีรัก ที่นั่นมีทุกข์" หนุ่มสาวที่มีอารมณ์รุนแรง ก็จะมีอารมณ์หึงหวงมาก จนอาจก่อคดีอาญาในรูปแบบต่างๆ ได้ ในที่สุดชีวิตก็หมดอนาคต ความรักที่ไม่พอดี ไม่มีเหตุผล ไม่มีความยับยั้งชั่งใจ จึงไม่ใช่น้ำอมฤตหล่อเลี้ยงชีวิต แต่กลับเป็นไฟเผาไหม้ในจิตใจให้ทุกข์ระทม ความรักของหนุ่มสาวแบบที่กล่าวแล้วจึงเป็นอุปสรรคต่อชีวิตเขาเอง

ในวัยที่มีครอบครัว การทะเลาะเบาะแว้ง การหย่าร้างกัน ถือเป็นอุปสรรคของคนวัยนี้ การทะเลาะกันคือการสร้างลูกคลื่นให้นาวาชีวิตโต้ ตามที่หลวงปู่เทสก์ท่านสอนไว้ เมื่อสร้างคลื่นลูกโต เรือโต้ไม่ไหว ก็คือการหย่าร้างกัน คลื่นใหญ่หรือเรื่องใหญ่สามารถทำให้เล็กลงได้ ถ้าเราพยายามนำส่วนดีของอีกฝ่ายมานึกถึง แม้จะมีน้อยก็ตาม จะช่วยให้คลื่นอารมณ์สงบลง ทะเลก็จะเงียบ นาวาชีวิตก็จะไปถึงฝั่งได้อย่างปลอดภัย ท่านอาจารย์พุทธทาสภิกขุ ได้แต่งกลอนไว้ว่า

ในวัยชราความเสื่อมของสังขารเป็นอุปสรรคสำคัญของชีวิต เช่น ลุกก็โอย นั่งก็โอย เพราะเข่าเสื่อม จะไปขึ้นเขาชมวิวก็ทำไม่ได้เพราะร่างกายเสื่อมโทรมแล้ว อุปสรรคชนิดนี้เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของธรรมชาติ จะหยุดยั้ง จะห้าม อย่างไรก็ไม่ได้ จึงต้องยอมรับด้วยความอดทน

ชีวิตทุกชีวิตต้องมีอุปสรรค เราจะฟันฝ่าอุปสรรคได้โดย

1. หาเหตุของอุปสรรคแล้วดับที่เหตุ โดยเพ่งที่ตนเอง และแก้ไขที่ตนเองเป็นสำคัญ

2. คิดตามที่คุณหลวงวิจิตรวาทการท่านกล่าวไว้ว่า "ชีวิตคือการต่อสู้ ศัตรูคือยากำลัง อุปสรรคคือหนทางแห่งความสำเร็จ ความลำบากในวันนี้คือความสุขในวันหน้า"

3. ทำตนให้เป็นที่พึ่งแห่งตน ถ้ามัวหวังพึ่งแต่ผู้อื่นก็ย่อมมีอุปสรรค

4. ยอมรับในหลัก "โลกธรรม 8 " อันได้แก่ ลาภ เสื่อมลาภ ยศ เสื่อมยศ สรรเสริญ นินทา สุข ทุกข์ ซึ่งเป็นของคู่กัน ความสำเร็จกับความผิดหวังก็เป็นของคู่กัน ความผิดหวัง เราก็ถือว่าเป็นอุปสรรคชีวิต ซึ่งจะต้องมีคู่กับชีวิตเราตามหลักโลกธรรม 8

5. ทำความคิดให้แยบยล เรียกว่า มีโยนิโสมนสิการ คือการใช้ความคิดให้ถูกต้องโดยคิดสาวไปหาเหตุ แยกแยะสาเหตุด้วยปัญญาจึงจะพบหนทางแก้ไขที่ไม่เป็นทุกข์เป็นโทษทั้งแก่ตนเองและผู้อื่น

6. หัดมองโลกในแง่ดี

7. รู้จักมีอภัยทาน การให้อภัยได้กุศลแรงกว่าให้วัตถุทาน

พิจารณาจากพุทธดำรัส ทำให้เข้าใจว่าทำไมเราถึงแก้ไขอุปสรรคชีวิตกันไม่ได้ เพราะการ กระทำให้หมดอุปสรรคนั้น เป็นการกระทำที่มีประโยชน์และดีด้วย จึงทำได้ยาก

อุปสรรคของเราเกิดจากกรรม หรือการกระทำทางกาย วาจา และใจของเราเอง ถ้าเราคุมการกระทำทั้ง 3 ทางได้ อุปสรรคก็มีน้อยหรือไม่เกิด เช่น เราเกิดอุปสรรคเรื่องการเงินก็เพราะใจเราคิดไม่รอบคอบ กายเราใช้จ่ายเกินตัว หรือบางคนมีอุปสรรคถึงขนาดถูกให้ออกจากงาน ก็เพราะ "ปากไม่ดี" เป็นต้น