จากหนังสือ ๑ ใน ๘๔๐๐
ของสภาการศึกษามหามกุฎราชวิทยาลัย มหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนา ได้ระบุคุณสมบัติของผู้นำที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้
เป็นต้นว่า
1. เป็นผู้อดทนต่อความลำบากกายใจ
ลำบากกายก็คงต้องออกเยี่ยมเยียนประชาชนแม้ในที่ ทุรกันดาร หรือถิ่นที่ไม่ปลอดภัย
เช่นใน 3 จังหวัดภาคใต้ ส่วนการลำบากใจก็ได้แก่การที่ต้องอดทนต่อคำวิพากษ์วิจารณ์ต่างๆ
โดยเฉพาะจากสื่อสารมวลชนให้ได้
2.ตื่นตัวทันโลก
ไม่ใช่มองแต่เรื่องในประเทศตน ทั่วโลกเขาไปกันถึงไหนก็ต้องรู้ด้วย
เพื่อเลือกสิ่งดีๆ มาปรับปรุงประเทศตน และต้องเตรียมตัวรับสถานการณ์ของโลกโดยไม่ประมาท
(สถานการณ์ก่อการร้าย)
3. ขยันทำงาน
ไม่ใช่สนใจแต่เรื่องตีกอล์ฟ
4. จำแนกเหตุการณ์ได้ถูกต้อง
แบ่งงาน แบ่งบุคคล สำหรับทำงานได้เหมาะสม ผู้ที่เป็นผู้นำจะต้องสามารถแบ่งงาน
และเลือกบุคคลให้เหมาะสมกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น
5. มีความกรุณา
อย่าตึงเกินไป(หรือหย่อนเกินไป) สิ่งใดพอประนีประนอมกันได้ก็ควรเลือกทางนั้น
จากคัมภีร์จตุกกนิบาต
อังคุตตรนิกาย ระบุว่าคุณสมบัติของผู้นำต้องมี
- ความสามารถในการค้นหาปัญหา
- ความสามารถในการแก้ปัญหาต่างๆ
เพราะถ้าไม่รู้ว่าปัญหาเกิดจากอะไรก็จะแก้ปัญหาไม่ได้
จากคัมภีร์ปาฏิกวรรค
ทีฆนิกาย ระบุคุณสมบัติของผู้นำไว้ดังนี้
- สงเคราะห์ประชาชน
- รู้จักพูด (ปากเป็นเอก
เลขเป็นโท โบราณว่า)
- ใจกว้าง (ไม่ใช้ดีแต่แจกเงิน)
- เป็นผู้นำเขา
จากคัมภีร์ ธัมมบท
ขุททกนิกาย ระบุคุณสมบัติของผู้นำไว้ดังนี้
1. องอาจ ฉลาด
2. คงแก่เรียน
3. เอาธุระหน้าที่ดี
4. มีหลักธรรมประจำใจ
5. เป็นคมมีใจอันประเสริฐ
6. เป็นสัตบุรุษ
7. เป็นคนมีปัญญา ความคิดอ่านดี
ถ้าทุกประเทศในโลกนี้มีผู้นำที่มีคุณสมบัติครบถ้วนตามที่พระพุทธองค์ทรงได้แสดงไว้
ทั้งโลกก็จะมีแต่ความสุข ความเจริญ ความก้าวหน้า
ถ้ามีโอกาสเลือกผู้นำก็ลองนำหลักที่พระพุทธองค์ทรงแสดงไว้ในคัมภีร์ต่างๆ
ดังกล่าว แล้ว มาพิจารณาก็คงจะเลือกผู้นำได้ถูกต้อง
ผู้นำบางท่านยังขาดคุณสมบัติของผู้นำตามหลักพระพุทธองค์
เช่น
- ไม่อดทนต่อการถูกวิพากษ์วิจารณ์
ใช้อารมณ์โต้ตอบ ทำให้เสียบุคลิกภาพ
- การแบ่งบุคคลสำหรับงานไม่เหมาะสม
บางท่านไม่ได้เลือกบุคคลที่เหมาะสมกับหน้าที่ การงาน แต่เลือกตามความพอใจของท่าน
ซึ่งอาจจะเป็นผู้ใกล้ชิดหรือญาติท่าน
- การสร้างมิตรภาพกับผู้อื่น
ซึ่งระบุไว้ในคัมภีร์ ปาฏิกวรรค ฑีฆนิกาย ผู้นำบางท่านยัง บกพร่อง
ยังแบ่งค่ายเป็นฝ่ายตนและไม่ใช่ฝ่ายตน ทำให้ขาดคุณสมบัติของผู้นำที่ดี
- ในคัมภีร์นี้ระบุให้ผู้นำมีใจกว้าง
ซึ่งควรจะตีความหมายให้ถูกต้องตามหลักธรรม คำสอนของพระพุทธองค์ ไม่ใช่ใจกว้างโดยเอาเงิน
จะเป็นส่วนตัว หรือของรัฐก็ตาม ออกแจกเพื่อให้ตนได้มีโอกาสเป็นใหญ่
ใจกว้างในหลักธรรม เช่น ใจกว้างพอที่จะรับการวิพากษ์วิจารณ์ของคนอื่นได้
ใจกว้างในการที่จะเสียสละสุขส่วนตนเพื่อผู้อื่นได้
การมีหลักธรรมประจำใจ
เป็นคนมีใจอันประเสริฐ และเป็นสัตบุรุษถ้าผู้นำท่านใดมี ครบก็จะเป็นวาสนาของประเทศนั้นที่จะได้อยู่เย็นเป็นสุขเหมือนสมัยพ่อขุนรามคำแหง
ที่เรียกว่า "ไพร่ฟ้าหน้าใส"