โปรแกรมจิตที่ถูกสร้างขึ้นมาจาก "ผัสสะ" ซึ่งทำให้เกิด "เวทนา" ขึ้นนั้นจะประกอบไปด้วย "สัญญา" หลายๆ อย่างรวมกันไว้เป็นกลุ่มเดียวกัน แต่ "สัญญา"อย่างหนึ่งอย่างใดเพียงอย่างเดียวที่ถูกกระตุ้นเตือน ในภายหลัง ก็จะทำให้โปรแกรมจิต นั้นดึงเอา เวทนาที่จำหมายไว้ออกมากระตุ้นเตือนจิตจนต้องมีคำสั่งไปยังสมอง ให้ทำงาน ดังการทดลองของพัฟล็อฟ (Pavlov) นักวิทยาศาสตร์ชาวรัสเซีย ซึ่งกระทำในสุนัข (มีการทำงานของจิต กับสมอง ทำชีวภาพเช่นเดียวกับมนุษย์) โดยการกดกริ่งให้สุนัขได้ยินก่อนให้กินผงเนื้อ ทำซ้ำหลายๆครั้งเข้าก็เกิด "โปรแกรมจิต" ตามมา หากมีการกระตุ้นเตือนเกิดเวทนาซ้ำๆ แต่เวทนาทั้งสองไม่ตรงกัน เช่นเวทนาครั้งแรกเป็นสุขเวทนา เวทนาครั้งหลังที่อยู่ในโปรแกรมจิตเป็นทุกขเวทนา ในกรณีนี้ก็จะเกิดความขัดแย้ง (conflict) ขึ้นภายในจิตใจ จนอาจจะเป็นปัญหาด้านสุขภาพจิตได้ ถ้าหากความขัดแย้งนั้นรุนแรงมาก

ในทางการแพทย์ปัจจุบันเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยๆ สิ่งที่ทำให้เกิดโปรแกรมจิตที่ผิดพลาด(สัญญาวิปลาส) นั้นคือ นิวรณ์ 5 ( สิ่งที่ปิดกั้นหรือขัดขวางจิตไม่ให้ถึงความดี) ความผิดปกติดังกล่าวนั้นคือ

อาการผิดปกติ ทางจิตทั้ง 5 อย่างนี้หากเกิดรุนแรงมากขึ้นไม่ว่าอย่างหนึ่งอย่างใดหรือหลายๆ อย่างก็คืออาการของโรคทางจิตนั่นเอง เพื่อระงับความผิดปกติดังกล่าว สามารถทำได้โดยการวิปัสสนา ซึ่งจะลงไปทำงานที่จิตสำนึก จิตไร้สำนึก และจิตเหนือสำนึก ในที่นี้ขอยกตัวอย่าง โปรแกรมจิตสำนึกแบบธรรมดาที่ใช้ในการเลิกสูบบุหรี่ดังนี้

1.กำหนดเป้าหมาย ขึ้นในใจว่าเราต้องการที่จะเลิกสูบบุหรี่ จากนั้นพูดถ้อยคำออกมาใช้ สั่งสมองกล่าวออกมาดังๆ ให้ผู้อื่นได้ยิน

2.พูดบ่อยๆ และระลึกในใจไว้บ่อยๆให้สมองรับรู้ว่า ฉันเลิกสูบบุหรี่แล้วนะ บวกกับจินตนาการ นึกภาพเหตุการณ์ที่มีคนยื่นบุหรี่ให้ แล้วให้นึกเห็นตนเองปฏิเสธที่จะรับมาสูบ โดยบอกกับคนที่ยื่นบุหรี่ให้ว่า "ฉันเลิกสูบบุหรี่แล้วนะ"

3.ตอกย้ำโดยใช้ภาพ "ดูข้อความโทษของบุหรี่" พูดคุยกับผู้ที่เป็นโรคจากการสูบบุหรี่ ขอให้ผู้ใกล้ชิดช่วยคอยบอกคอยเตือน หรือนำสิ่งข้างต้นมาให้ ติดในที่เห็นได้บ่อยๆ

เท่าที่ได้ศึกษามา โปรแกรมจิตชนิดนี้ต้องใช้เวลายาวนาน ในคนที่กำลังใจ หรือพลังจิตไม่เข้มแข็ง แต่เมื่อเกิดขึ้นแล้ว ก็ได้ผลดีเป็นเวลายาวนานเช่นเดียวกัน อย่างไรก็ตามยังมีโปรแกรมจิตสำนึกแบบอื่นๆ อีกซึ่งจะกล่าวต่อไปในปักษ์หน้า