บทพระราชนิพนธ์ตอนหนึ่งทางด้านดนตรี
ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6
ซึ่งเป็นข้อความที่เราชาวไทยทั้งหลายคุ้นเคยกันดี เป็นข้อความหนึ่งยืนยันถึงความสำคัญของดนตรีต่อผู้คนทั่วๆไป
ความหมายตามพจนานุกรม
ฉบับราชบัณฑิตยสถาน "ดนตรี" หมายถึง เสียงที่ประกอบกันเป็นทำนองเพลง,
เครื่องบรรเลงซึ่งมีเสียงดังทำให้รู้สึกเพลิดเพลิน หรือเกิดอารมณ์รัก
โศก หรือรื่นเริง เป็นต้น ได้ตามทำนองเพลง
อีกความหมายหนึ่งของดนตรี
คือ ลักษณะของเสียงที่ได้รับการจัดเรียบเรียงไว้อย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย
โดยมีแบบแผนและโครงสร้างชัดเจน สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้
3 ด้านใหญ่ ๆ คือ เพื่อความสุนทรี, เพื่อการบำบัดรักษา
และเพื่อการศึกษา
ดนตรี มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของร่างกาย
จิตใจ และการทำงานของสมองในหลาย ๆ ด้าน จากการศึกษาวิจัยพบว่ามีผล
ดังนี้
ผลของดนตรีต่อร่างกาย
สามารถทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของ อัตราการหายใจ, อัตราการเต้นของชีพจร,
ความดันโลหิต, การตอบสนองของม่านตา, ความตึงตัวของกล้ามเนื้อ
และการไหลเวียนของเลือด
ผลของดนตรีต่อจิตใจและสมอง
สามารถทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของ อารมณ์, สติสัมปชัญญะ,
จินตนาการ, การรับรู้สภาพความเป็นจริง และการสื่อสารทางอวัจนะภาษา
องค์ประกอบต่าง
ๆ ของดนตรี ก็มีประโยชน์ที่แตกต่างกันไป เช่น
1. จังหวะหรือลีลา
(Rhythm) ช่วยสร้างเสริมสมาธิ (Concentration) และช่วยในการผ่อนคลาย
(Relax)
2. ระดับเสียง
(Pitch) เสียงในระดับต่ำ และระดับสูงปานกลาง จะช่วยให้เกิดความรู้สึกสงบ
3. ความดัง
(Volume / Intensity) พบว่าเสียงที่เบานุ่ม จะทำให้เกิดความสงบสุข
สบายใจ ในขณะที่เสียงดัง ทำให้เกิดการเกร็ง กระตุก ของกล้ามเนื้อได้
ความดังที่เหมาะสมจะช่วยสร้างระเบียบการควบคุมตนเองได้ดี
มีความสงบ และเกิดสมาธิ
4. ทำนองเพลง
(Melody) ช่วยในการระบายความรู้สึกส่วนลึกของจิตใจ ทำให้เกิดความริเริ่มสร้างสรรค์และลดความวิตกกังวล
5. การประสานเสียง
(Harmony) ช่วยในการวัดระดับอารมณ์ความรู้สึกได้โดยดูจากปฏิกิริยาที่แสดงออกมาเมื่อฟังเสียงประสานต่าง
ๆ จากบทเพลง
ดนตรีบำบัด
(Music Therapy) คือศาสตร์ที่ว่าด้วย การนำดนตรี
หรือองค์ประกอบอื่น ๆ ทางดนตรี มาประยุกต์ใช้ เพื่อปรับเปลี่ยน
พัฒนา และคงรักษาไว้ซึ่งสุขภาวะของร่างกาย จิตใจ อารมณ์
สังคม โดยนักดนตรีบำบัดเป็นผู้ดำเนินการไปสู่เป้าหมายที่ตั้งไว้
ผ่านทางกิจกรรมทางดนตรีต่าง ๆ อย่างมีรูปแบบโครงสร้างที่ชัดเจน
มีหลักเกณฑ์ และระเบียบวิธีทางวิทยาศาสตร์
เป้าหมายของดนตรีบำบัด
ไม่ได้เน้นที่ทักษะทางดนตรี แต่เน้นในด้านพัฒนาการทางร่างกาย
จิตใจ อารมณ์ สังคม ขึ้นอยู่กับความจำเป็นของแต่ละบุคคลที่มารับการบำบัด
สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ในหลายบริบท เช่น ด้านการศึกษา
ด้านการแพทย์
ไว้ฉบับหน้าผมจะมาเล่าประวัติของดนตรีบำบัดให้อ่านกัน
รับรองว่าน่าทึ่งครับ
