|
สมการสุขภาพที่คุณควรรู้(7)
นพ.ทีปทีศน์ ชุณหสวัสดิกุล
กลับมาว่ากันต่ออีกครั้งหนึ่ง
เรื่องสมการสุขภาพที่คนไทยควรรู้ คราวนี้เรามาดูสูตรคำนวณทางสุขภาพที่น่าสนใจเกี่ยวกับสุขภาพไตกันบ้าง
หลายคนอาจจะเคยตรวจสุขภาพประจำปีกันมาบ้าง และผลเลือดอันหนึ่งที่หมอมักจะตรวจให้เป็นตัวมาตรฐานก็คือค่า
BUN และ Creatinine หรือที่มักจะเขียนย่อๆ ว่า Cr
การแปลผลค่า
BUN และ Creatinine นั้นค่อนข้างซับซ้อน ดังนั้นคนไข้ทั่วๆ
ไปจะไม่ค่อยเข้าใจว่ามันคือค่าอะไร บางคนจึงเรียกติดปากด้วยเสียงอ่านแบบตรงตัวว่า
ไปเจาะดูค่าบัน (BUN) มา ทำให้ไพล่ไปนึกถึงพวกขนมปังอะไรแทน
ซึ่งยิ่งฟังยิ่งงว่าไอ้ขนมปังมันไปเกี่ยวกับเรื่องไตได้ยังไงหว่า?
หมอๆ จึงมักจะบอกสั้นๆ ง่ายๆ ว่า ค่า BUN และ Cr คือค่าไต
ถ้าค่าไตสูงกว่าปกติแสดงว่าไตไม่ดีซะงั้น
จริงๆ แล้วค่า
BUN สูงไม่ได้หมายความว่าคนๆ นั้นจะเป็นโรคไตเสมอไป แต่ยังมีสาเหตุอันหลากหลายที่อาจทำให้ค่า
BUN ขึ้นได้ วงการแพทย์จึงต้องมีการคำนวณเพื่อจำแนกดูว่าคนป่วยน่าจะมีค่า
BUN สูงเนื่องมาจากภาวะไตเสื่อมหรือไม่ โดยเอาค่า BUN
ตั้ง หารด้วย Cr ดังสูตรต่อไปนี้
BUN > 20 , Cr > 1.0 ในคนหนุ่มสาว, Cr > 1.5
ในคนสูงอายุ
ให้สงสัยว่าอาจมีปัญหาเรื่องไต ให้ใช้สูตรคำนวณดังนี้
| สูตร BUN/Cr
|
ถ้ามากกว่า
10 : ปัญหาน่าจะมาจากไต |
| |
ถ้าน้อยกว่า
10 : ปัญหาไม่น่าจะมาจากไต |
เอ้า
ใครมีผลเลือดตรวจร่างกายล่าสุดลองเอาขึ้นมาคำนวณกันดูเล่นๆ
ได้เลยนะครับ ส่วนคำอธิบายว่าทำไมปรากฎการณ์นี้จึงเกิดขึ้นได้ให้ดูภาพประกอบดังนี้คือ
ในภาวะปกติที่เรากินอาหารประเภทโปรตีน
โปรตีนจะถูกย่อยสลายได้ของเสียสุดท้ายออกมาเป็นสารกลุ่มยูเรียและไนโตรเจนที่จะต้องถูกขับออกโดยการส่งไปตามกระแสเลือดไปที่ไต
เพื่อให้ไตกรองของยูเรียออกมา ส่วนที่ยังกรองไม่หมดก็จะตกค้างอยู่ในกระแสเลือด
เราจึงเรียกยูเรียและไนโตรเจนที่อยู่ในเลือดว่า Blood
Urea Nitrogen หรือตัวย่อก็คือ BUN นั่นเอง
ส่วนค่า Creatinine
หรือ Cr นั้นเป็นโปรตีนกลุ่มพิเศษที่มีที่มาหลายที่
แต่ส่วนใหญ่มากจากอาหารและการย่อยสลายของกล้ามเนื้อ
ซึ่งประมาณกันว่าคนทุกคนในภาวะปกติที่ไม่ได้ขาดสารอาหารหรือบาดเจ็บจะมีการสูญสลายของกล้ามเนื้อในอัตราคงที่
เช่นเดียวกัน Cr นั้นเองก็จะถูกขับออกมาทางไตเช่นกัน
ในกรณีที่มีค่า
BUN เด่นผิดปกติ แต่ค่า Cr ไม่ค่อยขึ้นสูง สามารถอธิบายได้ดังนี้คือ
ในบางกรณีที่มีการกินอาหารประเภทเนื้อสัตว์และโปรตีนเข้าไปมาก
ทำให้ไตไม่สามารถขับ BUN ออกมาได้ทัน กรณีเช่นนี้จะทำให้เกิดการคั่งของ
BUN ในกระแสเลือด เมื่อเจาะเลือดจึงพบค่า BUN ที่สูงผิดปกติ
แต่ทางตรงกันข้าม
การย่อยสลายกล้ามเนื้อของคนคนนั้นยังคงเท่าเดิมอยู่ ประกอบกับไตของเราก็ยังคงสามารถขับ
Cr ออกมากกับปัสสาวะได้เหมือนเดิม จึงไม่ทำให้ค่า Cr เพิ่มขึ้นมากนัก
ดังนั้นเมื่อเจาะเลืิอดดู จะพบว่าค่า Cr ยังคงปกติ เทียบสัดส่วนที่
BUN เพิ่มขึ้นแล้วจึงมากกว่าค่า Cr มาก ถ้ามากพอเมื่อเอามาคำนวณกับสูตรก็จะได้ค่า
BUN/Cr มากกว่า 10 ด้วยเหตุเช่นนี้นี่เอง
ยังมีอีก 2-3
สาเหตุที่ทำให้ค่า BUN ขึ้นได้โดยที่ค่า Cr ไม่ค่อยเปลี่ยนแปลง
เช่น อาการขาดน้ำ, การมีเลือดออกในทางเดินอาหาร เป็นต้น
แต่สาเหตุส่วนใหญ่สามารถแก้ไขได้ เพราะไม่ได้มาจากเนื้อไตที่เสื่อมลง
แต่ถ้าสาเหตุนั้นมาจากภาวะไตเสื่อมหรือไตวาย
เปรียบง่ายๆ ก็คือหม้อกรองน้ำของเราเสียหรือไส้กรองอุดตัน
ในกรณีเช่นนี้แม้ว่าเราจะกินโปรตีนในปริมาณปกติ แต่ร่างกายไม่สามารถขับ
BUN ออกไปได้เลย เมื่อเจาะเลือดดูก็จะพบว่าค่า BUN ก็จะขึ้นสูงได้เช่นกัน
แต่เนื่องจากหม้อกรองของเราเสีย
ดังนั้นก็จะไปมีผลทำให้ร่างกายไม่สามารถขับ Cr ที่ย่อยสลายออกมาจากกล้ามเนื้อออกไปได้
ในกรณีเช่นนี้ เมื่อเจาะเลือดดูก็จะพบว่าค่า Cr ก็จะสูงขึ้นด้วย
เพราะเกิดการคั่งของ Cr ในกระแสเลือด เมื่อเอาไปคำนวณตามสูตร
BUN/Cr ก็จะพบว่า BUN สูงขึ้นก็จริง แต่ด้วย Cr ที่สูงขึ้นด้วย
จึงทำให้ผลการคำนวณมีค่าออกมาน้อยกว่า 10 นั่นเอง
เมื่อทราบดังนี้แล้ว
ใครที่เริ่มมีค่า BUN ขึ้นสูง แล้วทราบว่า BUN/Cr ยังมากกว่า
10 อยู่ก็คงำอจะสบายใจได้ว่าไตของเรายังพอไปไหว แต่ก็ต้องเริ่มลดๆ
ปริมาณเนื้อสัตว์ที่กินในอาหารลงบ้างแล้ว เพราะถ้ายังขืนใช้ไตคุณทำงานหนักๆ
ไปเรื่อยๆ เดี๋ยวไตเสื่อมขึ้นมาจริงๆ แล้วมันจะยุ่ง
หนังสือแนะนำ |
-
สวยใน...3 นาที |
-
ธรรมชาติ..พันธุ์แท้1 |
-
ธรรมชาติ..พันธุ์แท้2 |
| |
|
|
|
|
|
